Posted by on 9 mei 2017

Bouw jij je verhalen logisch op? Hopelijk wel, want dat helpt de lezer om te begrijpen wat je wilt zeggen.

De meest gebruikte structuur voor artikelen is die van de piramide. En niet voor niets. Ze werkt.

Dat komt doordat de piramidestructuur de lezer van een tekst centraal stelt. Alles draait om de vraag: wat is het belangrijkste dat de lezer wil weten? Schrijf je op die manier, dan schrijf je dus echt volgens het principe audience first. Iets waarvan iedere contentmaker inmiddels weet: zo hoort het. Althans, als je resultaat wilt bereiken met wat je op papier zet.

De piramidestructuur is een oude bekende in de journalistiek. Zo’n beetje elk nieuwsbericht dat je tegenkomt, is ermee opgebouwd. De gedachte is: vertel het belangrijkste nieuws eerst. Daarna komt minder belangrijke informatie, en je eindigt met de minst belangrijke feiten.

Daarmee sla je twee vliegen in één klap. Om te beginnen maak je het de lezer van je artikel gemakkelijk. Die hoeft alleen de kop en de eerste alinea’s van een bericht te lezen om te weten wat er aan de hand is. Alleen als hij meer informatie wil, leest hij verder.

De tweede vlieg is van meer huishoudelijke aard. Ooit stond nieuws alleen in de papieren krant. Die is niet van elastiek.

En aangezien er altijd meer nieuws is dan ruimte, maken journalisten de hele dag keuzes: wat plaatsen we wel, wat gooien we weg?

Soms gebeurt het dat een bericht al op een pagina staat, maar dat er ruimte moet komen voor een vers nieuwtje. In zo’n geval moet het eerdere bericht worden ingekort. Daar is meestal weinig tijd voor; soms zelfs maar één of twee minuten. Journalisten schrijven hun artikelen daarom op zo’n manier, dat een bericht altijd straffeloos van onderaf kan worden ingekort. Onderaan staat immers het minst belangrijke nieuws. Journalisten noemen dit ook wel ‘oprolbaar schrijven’.

Voor onervaren schrijvers is het wennen, schrijven met die piramide als uitgangspunt. Op school hebben we immers geleerd dat een verhaal in inleiding, een middenstuk en een conclusie heeft. Maar zie jij jezelf al koppensnellen aan de ontbijttafel, als alle artikelen op die schoolse manier waren geschreven? Je zou halverwege nog steeds niet weten waar het precies naartoe gaat. Als je al zo ver zou komen. Waarschijnlijk was je al geeuwend afgehaakt.

Nou schrijven contentmakers niet voor de krant, maar meestal wel online. En daar geldt hetzelfde: lezers hebben weinig tijd én weinig geduld. Ze willen snel weten wat een artikel hen brengt. Is het niet direct interessant? Nodigt het niet uit tot verder lezen? Dan is het volgende artikel maar één muisklik verderop te vinden.

Hoe doe je dat precies, piramideschrijven? Dat ga ik je uitleggen.

Om te beginnen dit: de laatste jaren kom ik steeds vaker het advies tegen om een omgekeerde piramide te hanteren. Die ziet er dan zo uit:

 

 

Stuit je op zo’n advies? Wat mij betreft vergeet je het dan onmiddellijk weer. Het klopt namelijk niet.

Het doet mij vooral denken aan de sales funnel uit de marketing. Kort door de bocht geformuleerd is dat een trechter waar je van boven zoveel in gooit, dat je zeker weet dat er aan de onderkant wel iets uit zal komen. Potentiële klanten, in het geval van marketeers.

Maar aantrekkelijk schrijven is geen marketing.

Dus laat die piramide nou maar lekker op z’n voetjes staan.

Zo dus:

 

 

Wat dat uitmaakt? Heel veel.

De essentie van een aantrekkelijk verhaal is namelijk dat het focus heeft. De belangrijkste informatie is nooit de meeste informatie. Sterker nog: de belangrijkste informatie valt in één of twee zinnen uit te leggen. De piramide die netjes op z’n fundament staat, maakt dat in één oogopslag duidelijk.

En dat is goed, want veel contentmakers hebben er moeite mee om de kern van hun verhaal te bepalen. Wat is de belangrijkste boodschap? Waar heeft de lezer echt behoefte aan? Wat is leuk om te melden, maar niet strikt noodzakelijk? Eén blik op de old skool piramide en je weet weer: de meeste informatie zit onderin. En is dus niet essentieel om te begrijpen waar het over gaat.

We hadden die piramide ook een ijsberg kunnen noemen. Als je de top ziet, weet je eigenlijk al genoeg.

Alleen wie echt nieuwsgierig is, duikt onder water.

Dat ik niet zomaar wat uit mijn nek zit te kletsen ;-), zie je als ik een artikel van Nu.nl opbouw als een piramide. Kijk maar.

 

piramideschrijven

 

Ja maar, zeg je nu, dat voorbeeld-artikel houdt zich niet letterlijk aan die piramide-opbouw.

Klopt. Sinds het internet er is, worden de regels wat losser. De afspraken van de papieren krant, waar altijd ruimtegebrek is, doen er minder toe.

Toch blijft de piramide favoriet als het op nieuwsberichten aankomt. Het schrijft het gemakkelijkst, als je het principe eenmaal doorhebt. En, nog belangrijker: voor lezers leest dit het meest natuurlijk. Als je goed kijkt, zie je trouwens dat er wel degelijk een rangorde in de alinea’s van dit nieuwsbericht zit. Als ik eindredacteur was bij Nu.nl, kon ik het van onderaf oprollen zonder het te verminken.

Schrijven is natuurlijk geen exacte wetenschap.

De truc zit ‘m er vooral in dat je:

  1. zelf helder krijgt wat er toe doet, en wat minder (of niet – dat laat je weg)
  2. informatie logisch ordent voor de lezer

Als je wel eens met mindmaps werkt, herken je die behoefte aan ordening. Piramideschrijven leert je om die ordening ook in je tekst toe te passen.

Piramideschrijven, heet het, is uitgevonden door mevrouw Barbara Minto. Nou waag ik dat te betwijfelen, want haar methode stamt uit 1987, en toen ik in 1984 naar de Academie voor de Journalistiek ging, was piramideschrijven binnen het vak al gemeengoed. Het zou dus zomaar kunnen dat mevrouw Minto leentjebuur heeft gespeeld bij journalisten. Slim.

Hoe dan ook: het is de moeite waard om er eens verder in te duiken. Minto pluist teksten helemaal uit en laat zien dat je piramideschrijven op heel veel soorten tekst kunt toepassen. Op simpele brieven, op ingewikkelde rapporten, en alles daar tussenin.

Nou zijn er genoeg journalistieke genres die andere verhaalstructuren kennen. Maar ik neem aan dat Minto zich vooral richt op zakelijke schrijvers. En dat ze destijds niet kon vermoeden dat die zich nog eens zouden ontwikkelen tot contentmakers – en zich gedragen als journalisten.

 

Wil je meer tips voor goede content?

Waarom ik altijd aan mijn oma denk (als ik een verhaal schrijf)Psst, contentmaker! Wie is hier eigenlijk de baas?6 tips voor een goede blog (met originele onderwerpen)alle blogs over journalistiek voor contentmakers